Słyszeliście o bańce wokół Kompanii Mórz Południowych? W „Spacerze po Wall Street” jest to fajnie opisane. Właściwie najciekawszą częścią tej książki jest wiwisekcja historycznych baniek czyli momentów rynkowych, w których ludzie byli tak pewni przyszłości, że przestawali pytać o cenę, rachunek wyników i trupy w szafie. W czasie tamtej bańki pewien obrotny przedsiębiorca zebrał pieniądze na spółkę pod nazwą „Spółka prowadząca bardzo intratny biznes, którego charakter musi na razie pozostać tajemnicą”. Ludzie kupili akcje, stracili pieniądze a potem byli bardzo zaskoczeni, że założyciel spółki okazał się człowiekiem niezachłannym i zniknął.

To był już schyłek tamtej bańki. A teraz współczesna wersja. Na początek, jak na polskiego samozwańczego eksperta internetowego przystało, dowód anegdotyczny. Everspin Technologies, ticker MRAM. Kupiłem tydzień temu. Na dziś +80% na otwarciu. Spółka zatrudnia kilkadziesiąt osób, ma mniej niż 500 mln dolarów kapitalizacji, robi ciekawe rzeczy i ma kompetentny zarząd. To nie jest totalny śmieć z piwnicy wuja Staszka, albo jakieś inne Oddity z YouTube’a. Ale ten start rakiety nie jest historią o nagłym odkryciu wartości wewnętrznej przez rynek, jest spekulacją. Inny przykład z życia własnego SanDisk. Kupiłem między 9 a 20 marca za cenę od 580 do 780 USD, na forum XTB za samo pytanie „czy jest sens teraz wchodzić?” zabijano już wtedy śmiechem. Na dziś ponad 100% zysku. Zero dźwigni. Czysta zmienność. Gdybym kupił, którekolwiek kilka dni wcześniej, byłoby kilkaset procent zysku. Czy to jest normalne?

To jest normalne. To dokładnie taki rodzaj spekulacji, który pojawia się w późniejszej fazie bańki, gdy inwestorzy kupią już nie tylko Nvidię, nie tylko liderów infrastruktury, ale także spółki pod firmą: „Spółka prowadząca bardzo intratny biznes, który ma coś wspólnego z AI, RAM-em albo chipami, ale co dokładnie nie musisz wiedzieć, bo przecież rośnie”.

Anegdota to anegdota. Objaw, nie diagnoza. Diagnoza wymaga zajrzenia pod maskę rynku.

A tu coraz większym problemem jest to, że wokół AI zaczyna powstawać coraz więcej cyrkularnych transakcji.

Weźmy Microsoft i OpenAI. Microsoft zainwestował miliardy dolarów w OpenAI. OpenAI kupuje ogromną moc obliczeniową, w dużej części od Microsoftu i na Azure. Microsoft pokazuje wzrost chmury. OpenAI pokazuje dostęp do infrastruktury. Rynek widzi „popyt na AI”. Czy to znaczy, że przychody Microsoftu są fikcyjne? Nie. Prawidłowe pytanie brzmi: ile wzrostu chmury pochodzi od niezależnych klientów płacących z własnej kieszeni i woli, a ile z ekosystemu, który Microsoft sam współfinansuje, współtworzy i strategicznie podtrzymuje?

Drugi przykład: Nvidia i CoreWeave. CoreWeave kupuje GPU. Nvidia sprzedaje GPU. CoreWeave buduje na nich biznes wynajmu mocy obliczeniowej. GPU stają się aktywem produkcyjnym, zabezpieczeniem finansowania, elementem kontraktów z klientami i jednocześnie częścią przychodów Nvidii. Czy to jest nielegalne? Nie. Czy to automatycznie oznacza oszustwo? Też nie. Ale oznacza, że trzeba bardzo uważnie patrzeć, gdzie kończy się normalna sprzedaż sprzętu, a gdzie zaczyna finansowa alchemia, w której jedna strona sprzedaje łopaty, druga bierze kredyt pod łopaty, trzecia wynajmuje łopaty, czwarta obiecuje, że kiedyś będzie nimi kopać złoto, a rynek już dziś wycenia wszystkich tak, jakby złoto zostało wydobyte, przetopione i wypłacone w dywidendzie do trzeciego pokolenia inwestorów.

Trzeci przykład: Oracle, OpenAI i Nvidia. OpenAI kontraktuje gigantyczną moc obliczeniową. Oracle pokazuje eksplozję backlogu i przyszłych zobowiązań klientów. Oracle będzie potrzebował infrastruktury i chipów. Nvidia ma sprzedawać chipy. Nvidia deklaruje ogromne inwestycje w ekosystem OpenAI. I znowu: to nie musi być fikcja. Ale jeżeli ten sam przyszły dolar pojawia się jednocześnie jako czyjś backlog, czyjś capex, czyjś przyszły przychód, czyjeś uzasadnienie długu i czyjś powód do wzrostu wyceny, to warto przynajmniej zapalić lampkę. Najlepiej taką dużą, żółtą, migającą, z dźwiękiem jak przy cofaniu ciężarówki. Bo to nie jest pierwszy raz, gdy rynek robi taką sztuczkę.

W 1999 roku Lucent finansował własnych klientów, żeby ci klienci mogli kupować od niego sprzęt. Każda pojedyncza transakcja mogła wyglądać legalnie. Każdy przychód mógł wyglądać na realny. Aż przestał tak wyglądać. Cisco robiło to samo, tylko na większą skalę. Finansowanie dla startupów telekom-dot-com, które potem kupowały routery Cisco. Cisco straciło 90% wartości w 24 miesiące. Nie dlatego, że Internet okazał się oszustwem tylko dlatego, że cena, oczekiwania i finansowa konstrukcja wokół tej rewolucji oderwały się od ekonomicznej rzeczywistości. To jest właśnie ta lekcja, której ludzie nie chcą słyszeć:

Technologia może być prawdziwa, a akcje mogą być bańką.
Koleje były prawdziwe. Elektryczność była prawdziwa. Internet był prawdziwy. AI też może być prawdziwe. I właśnie dlatego bańka może być szczególnie niebezpieczna. Bo bańki nie zawsze powstają wokół oczywistych bzdur. Czasami bańki powstają wokół prawdziwych historii, tylko opowiedzianych za wcześnie, za drogo i zbyt pewnym tonem. Każda taka bańka ma swoich apologetów. W 1929 mówili, że amerykańska gospodarka weszła w nową erę. W 1999 mówili, że stare metody wyceny nie działają w epoce Internetu. W 2007 mówili, że ryzyko zostało rozproszone po całym systemie finansowym. Dzisiaj mówią, że przecież hiperskalerzy płacą gotówką. Jasne cashflow Microsoftu, Amazona, Mety i Google’a jest realny. Tego nikt rozsądny nie kwestionuje. Pytanie brzmi inaczej ile tego cashflow zostanie po latach gigantycznego capexu, amortyzacji GPU, kosztów energii, konkurencji cenowej i pytania, czy klienci AI rzeczywiście wygenerują wystarczające przychody, żeby opłacić tę całą zabawę?

Howard Marks przypomina, że cztery najdroższe słowa w inwestowaniu to: „tym razem jest inaczej”. Ja to tylko powtarzam. Apologeci wiecznych wzrostów AI mówią:
„To nie bańka, bo nie ma długu.”
„To nie 1999, bo spółki mają cashflow.”
„To nie spekulacja, bo capex robią najwięksi.”
„To nie mania, bo AI naprawdę działa.”
I znowu: część z tego jest prawdą. Ale właśnie dlatego to jest zdradliwe. Bo jeśli ktoś próbuje Wam wmówić, że skoro Microsoft jest świetną spółką, to każda wycena AI jest uzasadniona, to właśnie próbuje sprzedać Wam „bardzo intratny biznes, którego charakter musi na razie pozostać tajemnicą”. Tylko tym razem tajemnica jest w 10-K, 10-Q, RPO, backlogu, zobowiązaniach cloudowych, amortyzacji GPU i koncentracji przychodów. Czyli w miejscach, których większość ludzi nie czyta nawet gdy AI w tym akurat potrafi już pomóc.

Co z tym zrobić?
Po pierwsze: nie sprzedawać wszystkiego jutro. „Mamy objawy bańki” nie znaczy „krach jutro o 16:37, na Wall Street akurat po kawie i przed obiadem”.
Bańki potrafią rozwijać się miesiącami albo latami po tym, jak racjonalni obserwatorzy zaczynają je dostrzegać. Rynek może być irracjonalny dłużej, niż Wy wypłacalni. Ja sam mam znaczną część portfela w różnych AI-zakładach: od Microsoftu i Alphabetu, przez Meta, Adobe, Qualcomm, Flex, Comfort Systems, aż po moje żenująco spekulacyjne MRAM i SanDisk. Pisanie o bańce nie znaczy, że jest się poza nią. Czy tym bardziej ponad nią. Znaczy jedynie, że dopuszcza się możliwość, iż faktycznie siedzi się na gónwie z opóźnionym zapłonem. To już i tak spora przewaga nad ludźmi, którzy siedzą po uszy w euforii i krzyczą „a teraz wybieram spółki, które najwięcej na tym zarobią!”. Z naciskiem na czas przyszły niedokonany.

Po drugie: rozróżniać kategorie ryzyka. Hiperskaler z platformą, gotówką, klientami i realnym monopolem ekosystemowym Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta to jedna kategoria. Neocloud zależny od kilku wielkich klientów, długoterminowych kontraktów, finansowania pod GPU i popytu na wynajem compute to druga kategoria. Mikrokap z magicznym sufiksem AI/RAM/CHIP, który robi +100% w kilka dni, bo rynek właśnie odkrył, że istnieje to trzecia kategoria. Te trzy rzeczy mogą należeć do tej samej narracji, ale nie mają tego samego ryzyka.
Jak przyjdzie reset, nie będą spadać z tej samej wysokości. Jedne zejdą z drabiny. Inne z balkonu. A jeszcze inne z orbity bez osłon termicznych.

Po trzecie: czytać raporty kwartalne, nie influencerów. Patrzcie na backlog. Patrzcie na RPO.
Patrzcie na koncentrację klientów. Patrzcie na amortyzację GPU. Patrzcie na capex jako procent operating cashflow. Patrzcie na to, czy FCF rośnie, czy znika. Patrzcie na to, czy spółka finansuje klientów, którzy potem finansują jej przychody. To są dane dostępne publicznie. Tylko trzeba chcieć je przeczytać, a to niestety psuje zabawę, bo człowiek może przypadkiem odkryć, że może nie zatrzymuje się palcami startującej rakiety ale też nie wsiada się do rakiety niosącej głowicę bojową.

Po czwarte: mieć suchy proch. Kapuchę. Sos. Gotówkę. Hajs. Jakkolwiek to nazwiecie. Nie cały portfel, bo wtedy bańka może rosnąć dalej, a Wy będziecie stać z boku. Ale wystarczająco dużo, żeby mieć czym kupować, gdy cierpiący na dwubiegunówkę rynek nagle przejdzie z euforii do paniki. A jak już przejdzie to nie kupowałbym każdego dipa tylko dlatego, że influencer na Facebooku krzyczy „ładujcie torby promocja!”. Pierwsza transza? Gdy dobre spółki AI zaczną być wyceniane na wskaźnikach najniższych od lat, a nie tylko 20% poniżej szczytu po rajdzie 140% (dip fundamentalny). Druga transza? Gdy nikt już nie krzyczy „kupuj dipa”, a feed zalewają wykresy pokazujące jeszcze kilkadziesiąt procent spadku do ostatniego ważnego wsparcia (dip kapitulacja). Trzecia transza i kolejne? Gdy pojawia się trend boczny, stabilizacja albo odbicie potwierdzone fundamentami, a nie tylko memem z bykiem w okularach przeciwsłonecznych (dip już za nami uśredniamy).

To nie jest wezwanie do ucieczki z rynku. To jest wezwanie do trzeźwości. AI może zmienić świat.
AI może zwiększyć produktywność. AI może stworzyć gigantyczne fortuny. AI może być najważniejszą technologią tego stulecia. A jednocześnie część rynku AI może być bańką. To nie sprzeczność. To psychologia pieniądza. To giełda. Czyli miejsce, w którym prawdziwe historie są przedawane po absurdalnych cenach.

To nie jest porada inwestycyjna. Za porady to trzeba płacić różnym ekspertom na zamkniętych grupach. Ja za darmoszkę piszę, co mi się wydaje, a potem sam kupuję MRAM tydzień za późno jak cywilizowany człowiek epoki bańki.

- Oryginalny post z 11 maja 2026