
Jedną z takich spółek jest Tesla, już odtrąbiona w części internetu jako gorąca okazja. Mam jednak wrażenie, że bez zadania podstawowego pytania: Ile w obecnej cenie Tesli płacimy za realnie działający biznes, a ile za projekty, które dopiero być może kiedyś staną się biznesami? - trudno powiedzieć, czy mamy do czynienia z okazją, czy tylko ze spółką mniej drogą niż wczoraj.
Problem moim zdaniem polega na tym, że rynek wycenia Teslę trochę tak, jakby większość znajdujących się w niej opcji już się zrealizowała. A opcja, nawet bardzo atrakcyjna, nie jest przecież pewniakiem.
Co w Tesli jest realnym biznesem?
Tesla posiada kilka rzeczywistych i wartościowych działalności oraz aktywów:
- produkcję i sprzedaż samochodów;
- magazynowanie energii;
- sieć ładowania;
- usługi serwisowe;
- sprzedaż obecnej wersji oprogramowania FSD;
- bardzo mocny bilans;
- markę i zdolności produkcyjne, których nie da się skopiować w trzy kwartały.
To są aktywa, przepływy pieniężne, fabryki, klienci i działające produkty. Tyle że dzisiejszej kapitalizacji Tesli nie da się obronić wyłącznie nimi. Znaczna część wartości rynkowej pochodzi z założenia, że w przyszłości Tesla odniesie ogromny sukces w przynajmniej kilku dodatkowych dziedzinach:
- autonomicznej jeździe;
- Robotaxi;
- humanoidalnych robotach;
- własnych układach AI;
- być może usługach obliczeniowych;
- być może licencjonowaniu technologii innym producentom.
To nie są dzisiaj dojrzałe biznesy. To są opcje na przyszłe biznesy.
ARK najlepiej pokazuje, na czym polega bycza teza. Tak, ten sam ARK, który po rekordowym okresie stał się jednym z największych niszczycieli wartości wśród funduszy inwestycyjnych, bardziej kojarzony z Kathy Wood, której okulary niedługo będą na mnie patrzyć jak otworzę lodówkę. ARK jest obecnie chyba najbardziej znanym instytucjonalnym przedstawicielem skrajnie byczej narracji wokół Tesli.
W opublikowanym modelu ARK wyznaczał dla Tesli wartość oczekiwaną na 2029 r. na poziomie 2600 dolarów za akcję, z zakresem około 2000–3100 dolarów. Najważniejszym źródłem wartości nie była jednak sprzedaż samochodów, lecz Robotaxi. To bardzo ważne. ARK mówi: „Tesla stanie się jedną z największych platform transportowych świata”.
To opcja, a nie baza obecnej działalności. Jeżeli ta opcja się zrealizuje, obecna cena rzeczywiście wygląda nisko. Jeżeli za kilka lat akcja ma kosztować kilka tysięcy dolarów, różnica pomiędzy zakupem po 280, 300 czy 330 dolarów nie ma większego znaczenia.
Tyle że model ARK nie jest wyceną obecnego biznesu. Jest wyceną bardzo szerokiego sukcesu przyszłej platformy autonomicznej. Co więcej, nawet scenariusze określane w modelu ARK jako „niedźwiedzie” zakładają gigantyczną skalę Robotaxi. Niedźwiedź ARK nie mówi więc: „Robotaxi nie wyszło”. Mówi raczej: „Robotaxi wyszło trochę mniej fenomenalnie”.
To według mnie poważny bias wyceny. To mniej więcej tak, jakby pesymistycznym scenariuszem dla nowego filmu był kasowy sukces, ale bez żadnej nominacji do Oscara.
Gdy oceniamy takie opcje nie można pominąć badania fosy, czyli pytania jak w ogóle Robotaxi Tesli wygląda na tle konkurencji? Konkretnie na tle Waymo, czyli projektu, na który sam stawiam swoje pieniądze poprzez Alphabet.
Najmocniejszy argument Tesli jest mniej więcej: "Waymo buduje autonomię w sposób kosztowny i kontrolowany:
- wykorzystuje lidar;
- radary;
- szczegółowe mapowanie;
- wdraża usługę miasto po mieście;
- korzysta z droższego zestawu sprzętowego."
Tesla chce osiągnąć autonomię głównie dzięki kamerom, danym flotowym i systemowi AI, który będzie można relatywnie łatwo skalować na miliony samochodów. Jeżeli Tesla rozwiąże problem autonomii swoim podejściem, jej przewaga może rosnąć. Nie będzie musiała budować każdej lokalnej floty od zera. Potencjalnie będzie mogła wykorzystać istniejące samochody, sprzedawać software właścicielom albo pobierać prowizję od przejazdów wykonywanych przez cudze pojazdy.
To prawdziwa opcja technologiczna i potencjalnie jedna z najcenniejszych opcji na giełdzie. Ale czy tego rodzaju uproszczenie architektury byłoby poza zasięgiem Alphabetu, gdyby Waymo uznało, że technologia pozwala już zrezygnować z części kosztownego sprzętu? Pytanie do inwestorów Tesli bo ja jako inwestor Alphabet już sobie na nie odpowiedziałem.
Krótko. Na dziś to Waymo ma znacznie bardziej zaawansowane wdrożenie komercyjne. Według danych przytaczanych przez Reutersa Tesla raportowała około 2,5 mln mil płatnych przejazdów Robotaxi, w tym około 380 tys. mil bez osoby nadzorującej w pojeździe. Waymo tymczasem miało już ponad 220 mln mil jazdy autonomicznej. Waymo ma więc przewagę w:
- realnych autonomicznych milach;
- liczbie komercyjnych przejazdów;
- doświadczeniu operacyjnym;
- danych dotyczących bezpieczeństwa;
- relacjach z regulatorami;
- obsłudze floty w wielu miastach.
Badania oparte na dziesiątkach milionów mil Waymo wskazują również na statystycznie niższą częstość poważniejszych zdarzeń niż w odpowiednio dobranych benchmarkach kierowców ludzkich.
Tesla może twierdzić, że ma bardziej skalowalną architekturę ale na razie to "mniej skalowalna architektura" lepiej się skaluje w praktyce. Na dziś Tesla nie jest liderem Robotaxi, które ma stanowić lwią część nawet najbardziej niedźwiedzich scenariuszy ARK.
Do wyceniania przyszłych projektów Tesli trzeba dodać jeszcze jedno ryzyko. Elon Musk ma niezwykły talent do przewidywania kierunku zmian technologicznych. Znacznie gorzej radzi sobie z przewidywaniem upływu czasu i kalendarzem. Złośliwością byłoby pytanie, jak tam dzisiaj koloniści na Marsie. Wystarczy wspomnieć, że wcześniejsze zapowiedzi dotyczące ekspansji Robotaxi również okazały się - delikatnie mówiąc - zbyt optymistyczne. Tesla zaczęła tonować narrację, wskazując na ograniczenia regulacyjne, techniczne i operacyjne oraz na ostrożniejsze wdrażanie usługi miasto po mieście. A w wycenie czas ma znaczenie. Robotaxi warte bilion dolarów w 2030 r. ma inną wartość dzisiejszą niż Robotaxi warte bilion dolarów w 2036 albo w 2040 r. Jeżeli komercjalizacja przesuwa się o sześć lat, inwestor nie dostaje pieniędzy za te sześć lat z powrotem. Nie ma kodu rabatowego „ELON2026”.
Podobnie wygląda sytuacja z humanoidalnym robotem Optimus. Tesla ma rzeczywiste przewagi:
- ogromne doświadczenie w produkcji;
- własne fabryki jako środowisko testowe;
- kompetencje w bateriach, napędach, elektronice i AI;
- potencjalną możliwość masowej produkcji po niższej cenie;
- dostęp do kapitału.
Jeśli ktoś ma doprowadzić humanoidalnego robota do produkcji liczonej w setkach tysięcy albo milionach sztuk, Tesla z pewnością należy do poważnych kandydatów. Ale ponownie: nie jest jedynym kandydatem.
Boston Dynamics rozwija Atlasa i przygotowuje jego zastosowania przemysłowe wspólnie z Hyundaiem. Figure testuje humanoidy w środowisku przemysłowym, między innymi w zakładach BMW. Agility Robotics rozwija Digita i wdrożenia logistyczne. Unitree sprzedaje już niektóre roboty komercyjnie. Równocześnie wiele firm rozwija modele vision-language-action oraz gromadzi dane z rzeczywistych zadań manipulacyjnych. Nawet Musk przyznaje, że największymi problemami Optimusa pozostają:
- zręczność dłoni;
- niezawodność;
- bezpieczeństwo;
- stworzenie nowego łańcucha dostaw;
- produkcja praktycznie wszystkich kluczowych komponentów;
- skalowanie najbardziej skomplikowanego produktu, jaki Tesla dotąd budowała.
To nie jest sytuacja, w której Tesla ma gotowy produkt, a konkurenci dopiero rekrutują inżynierów. To wyścig wielu bardzo dobrze finansowanych firm, posiadających różne przewagi technologiczne i przemysłowe. Optimus może wygrać. Może też być świetnym robotem, ale nie osiągnąć dominacji. Może zostać wyparty w części zastosowań przez tańsze, wyspecjalizowane maszyny, które nie muszą wyglądać jak człowiek. Właścicielowi fabryki samochodów jest zasadniczo obojętne, czy robot ma dwie ręce, dwie nogi, ile walk robotów wygrał, jak dobrze tańczy i ilu followersów ma jego profil na Instagramie. Ma być tani, niezawodny i nie upuszczać zbyt często skrzyni biegów podczas montażu.
Nie zamierzam kwestionować, że Tesla może posiadać wyjątkowy zestaw opcji technologicznych. W jednym przedsiębiorstwie inwestor otrzymuje ekspozycję na:
- samochody elektryczne;
- baterie;
- magazynowanie energii;
- autonomiczne samochody;
- robotykę;
- AI;
- półprzewodniki;
- transport jako usługę.
To wyjątkowy zestaw. Tyle że opcje mają trzy cechy, o których nie można zapomnieć przy planowaniu inwestycji:
1. mogą wygasnąć bez wartości;
2. mogą zmaterializować się znacznie później, niż oczekiwano;
3. mogą stworzyć dobry biznes, ale znacznie mniejszy od tego, który wcześniej zakładano.
Nie wystarczy powiedzieć: „Robotaxi będzie wielkie”. Trzeba jeszcze zapytać: kiedy; z jakim prawdopodobieństwem; przy jakiej marży; przy jakim udziale Tesli; z jaką konkurencją; po ilu miliardach CAPEX-u; po jakiej dylucji akcji; jaka część sukcesu jest już zawarta w cenie akcji. Bez tego analiza zamienia się w spekulację.
Część z Was pewnie zapyta: A co, gdyby Tesla połączyła się ze SpaceX?
Musk rzeczywiście nie wykluczył jednoznacznie możliwości połączenia Tesli i SpaceX. Wskazał na rosnącą współpracę oraz pokrywające się obszary technologiczne, choć nie ogłoszono żadnej konkretnej transakcji. Gene Munster z Deepwater Asset Management podniósł oceniane przez siebie prawdopodobieństwo takiej fuzji do 90%. Dan Ives z Wedbush mówił o prawdopodobieństwie przekraczającym 80%. Nie jest to jednak jednolita ocena rynku. Inne prognozy i rynki predykcyjne wskazują znacznie niższe wartości.
Na pierwszy rzut oka taka kombinacja może wyglądać fascynująco:
- Tesla;
- SpaceX;
- Starlink;
- robotyka;
- AI;
- własne chipy;
- energia;
- transport naziemny i kosmiczny.
Taki Kapitan Planeta wśród spółek, ale zamiast pierścieni mamy biliony dolarów kapitalizacji. Dla akcjonariusza Tesli byłaby to jednak sytuacja obarczona ogromnym ryzykiem właścicielskim.
Najważniejsze pytania brzmią:
- kto wycenia SpaceX;
- kto wycenia Teslę;
- w jakiej proporcji następuje wymiana akcji;
- czy Tesla płaci premię za spółkę kontrolowaną przez tego samego człowieka;
- kto ponosi ryzyko kapitałochłonnych projektów kosmicznych;
- czy akcjonariusze Tesli rzeczywiście chcą zostać współwłaścicielami rakiet, satelitów i misji marsjańskich i vice versa;
- czy zarząd Tesli potrafi negocjować z Muskiem jak z całkowicie niezależnym kontrahentem.
Trzeba jasno powiedzieć, że mielibyśmy tu sytuację nietuzinkową nawet jak na standardy amerykańskiego kapitalizmu. Jeden człowiek wywiera decydujący wpływ na dwie gigantyczne spółki i może potencjalnie znaleźć się po obu stronach stołu negocjacyjnego jednej z największych fuzji w historii. To naprawdę jest coś i to powinno być przedmiotem szerokich analiz a nie same szanse realizacji tej fuzji. Formalnie Tesla i SpaceX nie są oczywiście prywatną własnością Muska. Mają własne akcjonariaty, zarządy i osobowości prawne. W praktyce jednak stopień personalnej kontroli, zależności marki i koncentracji decyzyjnej jest wyjątkowy dla przedsiębiorstw tej wielkości a sam Musk zdaje się jednak, parafrazując Kanclerza Palpatine'a, mówić: I'm the Tesla, I'm the SpaceX. To rodzi klasyczny konflikt interesów i pytanie czy decyzja dobra dla Imperium Muska jest automatycznie dobra dla Tesli i jej pozostałych akcjonariuszy? No niekoniecznie. SpaceX może być wybitnym biznesem i jednocześnie zostać połączony z Teslą na warunkach niekorzystnych dla akcjonariuszy Tesli. Tesla może otrzymać wartościowe technologie i jednocześnie przejąć ryzyka, których inwestor kupujący akcje producenta EV i platformy autonomicznej wcale nie chciał.
Sama możliwość połączenia firm jest już opisywana przez analityków jako poważne wyzwanie z zakresu ładu korporacyjnego, zwłaszcza ze względu na różnice w kontroli Muska nad oboma podmiotami i możliwość konfliktu interesów przy ustalaniu warunków transakcji. Przy takim układzie właścicielskim każda większa umowa wymagałaby wyjątkowo silnego nadzoru, transparentności i rzeczywiście niezależnych procedur. Bez nich akcjonariusz może pewnego dnia odkryć, że kupował Teslę, a obudził się z ekspozycją na całe Musk Cinematic Universe włącznie z box-office’owymi bombami oraz serialami, których nikt nie zamawiał, ale każdy dostał w streamingu.
No dobra. Skoro doczytaliście aż tutaj to należy przejść do pytania czy Tesla jest dzisiaj tania?
Moim zdaniem nie. Jej cena znajduje się znacząco powyżej wartości wynikającej z realnie działających i możliwych do rozsądnego wycenienia biznesów. Rynek przypisuje za to ogromną premię do:
- Robotaxi;
- Optimusa;
- platformy autonomicznej;
- AI;
- kolejnych historii, których pełnej ekonomiki i zakończenia jeszcze nie znamy.
To nie oznacza, że rynek musi się mylić. Jeżeli Tesla:
- dogoni, a następnie wyprzedzi Waymo;
- rozwiąże autonomię w sposób skalowalny globalnie;
- rozpocznie masową produkcję Cybercaba;
- stworzy wysokomarżową sieć przewozową;
- doprowadzi Optimusa do niezawodnej pracy;
- wyprodukuje roboty taniej od konkurencji;
- utrzyma przewagę w Energy;
- zrobi to bez nadmiernej dylucji i destrukcji kapitału,
to dzisiejsza cena może się okazać atrakcyjna, a ja będę musiał swoją opinię odszczekać. Rzecz w tym, że lista warunków zaczyna przypominać instrukcję składania mebli z Ikei bez instrukcji, przez jedną osobę, na Marsie, bez kombinezonu, podczas burzy piaskowej. Albo listę warunków, które muszę spełnić, żeby zostać blond hollywoodzką divą, którą nawet Christopher Nolan obsadzi w roli Heleny Trojańskiej (Autor posta jest obecnie brunetem, mężczyzną i nie ukończył żadnego kursu aktorskiego).
Czy Tesla jest okazją? Bo to czy spółka jest tania a czy jest okazją to dwa różne pytania.
Dla inwestora przekonanego, że Robotaxi i Optimus mają bardzo wysokie prawdopodobieństwo globalnego sukcesu może nią być.
Dla mnie nie jest. W obu przypadkach pokazałem poważnych konkurentów, a nie zahaczyłem nawet o mitycznych Chińczyków, którzy na każdym kroku tylko czekają, żeby obalić Amerykę. Uważam, że kupując dzisiaj Teslę, nie kupiłbym biznesu z marginesem bezpieczeństwa. Nie kupiłbym nawet wybitnej spółki w uczciwej cenie. Uważam raczej odwrotnie. Kupiłbym wybitną spółkę za wysoką cenę i dodatkowo musiał zapłacić niemałą kwotę za przyszłe opcje, które: mogą się nie zrealizować; mogą zrealizować się znacznie później albo mogą stworzyć biznesy zbyt małe, aby uzasadnić obecną wycenę.
Osobiście wolę poczekać, aż SpaceX będzie dostępny w dobrej cenie, kupić go bezpośrednio, a później ewentualnie dostać Teslę do wora w ramach konsolidacji zabawek Muska. Oczywiście nie jest to porada inwestycyjna. Każdy, kto ma własne pieniądze, powinien prawdopodobnie posiadać również własny musk, tfu mózg, i podejmować decyzje samodzielnie albo chociaż z pomocą osób, które mają licencję na udzielanie takiej pomocy.
