
Ilustracja wygenerowana przez AI
W poprzednich częściach naszego cyklu omówiliśmy już "prędkość" czyli P/E, "masę" czyli P/B i "przyspieszenie" czyli PEG. Dla wszystkich, którzy je przebrnęli gratulacje — wiecie już o giełdzie mniej więcej tyle, ile uczeń podstawówki o fizyce i zdecydowanie więcej niż większość członków grup o inwestowaniu.
Czas na ciśnienie.
Ciśnienie to taka wielkość, którą się czuje. W oponie. W ekspresie do kawy. W uszach pod wodą. W oczach szefa, gdy pytasz o podwyżkę w kwartale, w którym „firma realizuje strategię optymalizacji kosztowej”, czyli zwolniła Krzyśka z IT i kupiła stół do ping-ponga.
Na giełdzie też jest ciśnienie. Nazywa się EPS.
To jest ta liczba, na którą rynek patrzy co kwartał podczas analizowania wyników spółek. Jedna cyferka, od której akcja potrafi polecieć w górę jak korek od szampana albo w dół jak nastrój w poniedziałek o siódmej.
Wzór, czyli o co tu chodzi. W fizyce ciśnienie to
P = F / A
Czyli: ciśnienie to siła (F) rozłożona na powierzchnię (A). Im większa siła i im mniejsza powierzchnia, tym większe ciśnienie. Dlatego amatorzy BDSM preferują buty na obcasach, ale jeśli chcesz chodzić po głębokim śniegu lepiej zamień szpilki na rakiety śnieżne.
Na giełdzie działa to podobnie:
EPS = zysk netto / liczbę akcji czyli: zysk netto, który przypada szeregowemu akcjonariuszowi na każdą posiadaną przez niego akcję.
Firma może zarobić miliard dolarów, ale jeśli tych akcji naprodukowała jak ulotek kandydata numer pierdyliard na liście wyborczej, to na jedną sztukę zostaje niewiele. A wtedy ciśnienie jest słabe.
Przykład:
firma A zarabia 1 mld USD i ma 100 mln akcji
EPS = 10
firma B też zarania 1 mld USD, ale ma 1 mld akcji
EPS = 1
Ta sama „siła”, zupełnie inne ciśnienie.
Pierwsza spółka to szpilka. Skupione, precyzyjne ciśnienie depczące każdą akcję zyskiem.
Druga to stopa w śnieżnej rakiecie. Siła rozłożona i mało przebicia na akcję.
Trzy sposoby na wzrost ciśnienia
Tu zaczyna się część, którą warto zapamiętać, bo samo pytanie „czy EPS rośnie?” to za mało. Dużo ważniejsze brzmi dlaczego rośnie?
Bo ciśnienie może rosnąć zdrowo albo bardzo niezdrowo. Zupełnie jak u człowieka.
a) Zysk rośnie, liczba akcji stoi w miejscu
Czyli w fizyce: siła rośnie, a powierzchnia const.
To sytuacja gdy firma sprzedaje więcej, poprawia marże, rośnie operacyjnie, wchodzi na nowe rynki, robi lepszy biznes. Silnik po prostu pracuje mocniej.
To jest zdrowe ciśnienie.
Nie ma tu sztuczek. Nie ma dymu. Nie ma „adjusted EBITDA before reality”. Jest zwykły wzrost zysku na akcję wynikający z rosnącego biznesu.
To właśnie chcesz widzieć najczęściej w akcjach w Twoim portfelu.
b) Zysk stoi, ale akcji jest mniej
Czyli: siła const, ale powierzchnia się zmniejsza.
Tu wchodzi coś o czym być może już słyszeliscie. Buyback, cały na biało. Efekt? EPS rośnie, mimo że całkowity zysk się nie zmienił.
Jeśli buyback jest finansowany z nadwyżek gotówkowych, to jest to bardzo sensowna forma wynagradzania akcjonariuszy. Warren Buffet (taki zdolniejszy inwestor przez wielu zwany Wyrocznią z Omaha) uważa, że byback dla inwestora jest ważniejszy niż dywidenda. Szczególnie od strony podatkowej - neutralny podatkowo.
c) Zysk rośnie i akcji jest mniej
Czyli: F rośnie i A maleje.
To jest jackpot. Podwójne uderzenie. Firma jednocześnie poprawia biznes i skupuje akcje.
To jak przejść na dietę i dostać podwyżkę w tym samym miesiącu.
W takim układzie EPS potrafi rosnąć naprawdę mocno, a rynek zwykle bardzo to lubi i inwestor indywidualny też powinien polubić takie właśnie spółki.
3. Toksyczne ciśnienie, czyli pompowanie balonika
No dobrze. To teraz mroczna strona mocy. Bo buyback nie zawsze jest fajny i nie zawsze wchodzi cały na biało. Czasem to nie jest mądra alokacja kapitału, tylko księgowy botoks.
Wyobraź sobie firmę, której przychody słabną, biznes się kisi, ale zarząd dalej pompuje EPS przez skup akcji finansowany długiem.
Na papierze liczba akcji maleje. EPS może nawet wyglądać nieźle. Problem w tym, że zysk operacyjny nie ma tu zdrowych nóg. A bilans zaczyna się robić coraz cieńszy i w końcu pęka jak balonik.
Pompujesz, pompujesz, wskaźnik jeszcze wygląda „w normie”, analityk mówi, że wszystko pod kontrolą, a kamera pokazuje mikropęknięcie na rurze. W następnym ujęciu wszystko pierdyknie.
To właśnie toksyczne ciśnienie.
Sam wzrost EPS niczego jeszcze nie dowodzi. Trzeba patrzeć, czy: buyback idzie z gotówki, czy z długu, czy biznes bazowy faktycznie rośnie i czy spółka nie pudruje trupa.
Jeżeli EPS rośnie, a fundament pod spodem robi się coraz bardziej kartonowy, to nie masz zdrowego ciśnienia. Masz zapowiedź awarii.
4. Dylucja, czyli nieszczelny pojemnik
Teraz odwrotność buybacku. Jeśli firma emituje nowe akcje, to rośnie mianownik. Czyli A rośnie, więc ciśnienie na akcję spada.
Nawet jeśli całkowity zysk rośnie, może się okazać, że EPS ledwo drepcze, bo spółka stale rozwadnia akcjonariuszy.
To jest właśnie dylucja.
W praktyce szczególnie warto uważać na dwa przypadki.
Emisja akcji
Klasyka. Firma potrzebuje kapitału, więc wypuszcza nowe akcje. Czasem to ma sens, jeśli finansuje naprawdę atrakcyjny wzrost. Ale często oznacza po prostu, że biznes nie potrafi sam się utrzymać a kredytu prezes już nie dostanie.
SBC — stock-based compensation
Czyli wynagradzanie pracowników akcjami lub opcjami. Niby „bezgotówkowe”, niby eleganckie, niby nowoczesne, ale dla akcjonariusza to często po prostu powolny wyciek udziału w spółce.
SBC może być jak kran, który kapie. Sąsiedzi nie będą od razu walić do drzwi, że ich zalało ale po roku patrzysz na rachunek i pytasz: kto do cholery zużył tyle wody?
Oczywiście SBC w wielu branżach jest dobrą praktyką i tutaj problemem nie będzie czy tylko ile. Na to pytanie trzeba odpowiedzieć sobie samemu AI odpowiada 2-5% rocznie okay.
5. EPS i P/E, czyli ile płacisz za jedną atmosferę
Tu zamykamy pętlę z pierwszą częścią cyklu.
Masz:
P/E = Price / EPS
Skoro P/E to cena podzielona przez EPS, to można na to patrzeć tak:
P/E mówi, ile rynek płaci za jednostkę ciśnienia.
Za każdą jedną „atmosferę” zysku przypadającą na akcję.
I tu robi się ciekawie.
Jeśli cena stoi w miejscu, a EPS rośnie, to P/E spada. Spółka wygląda taniej.
Jeśli cena stoi, a EPS spada, to P/E rośnie. Spółka wygląda drożej.
Jeśli EPS w wynikach zawiedzie, to rynek często reaguje korektą, bo nagle okazuje się, że inwestorzy płacili za ciśnienie, którego już uszło.
Dlatego earnings season to w uproszczeniu taki kwartalny pomiar ciśnienia.
Wszyscy udają spokój, analitycy mówią o „solid execution”, CEO o „long-term opportunity”, a potem jedna liczba mija konsensus o 1,5% i nagle robi się scena jak w filmie katastroficznym. Na grupach inwestorów wysyp pytań: Dlaczego tak poleciał? Czy już sprzedawać?
6. Kiedy niskie ciśnienie to tragedia, a kiedy okazja?
Tu wchodzi część kontrariańska. Ta fajniejsza. Ta, w której rynek wpada w panikę, a ty zamiast krzyczeć, zaczynasz zadawać pytania.
Bo niski EPS może oznaczać trzy różne rzeczy.
1) Strukturalny problem
Biznes się sypie. Firma traci przewagę, marże się zwijają, popyt odpływa, koszty rosną, zarząd bredzi o „transformacji” i zmianie strategii. To nie jest okazja. To może być value trap.
2) Cykliczny dołek
Branża jest chwilowo przygnieciona. Popyt siadł, ceny spadły, cały sektor wygląda brzydko. Ale to nie znaczy, że firma jest zepsuta. To może znaczyć tylko tyle, że silnik pracuje zgodnie z cyklem.
3) Jednorazowe zdarzenie
Odpis, restrukturyzacja, kara, jednorazowy bałagan księgowy, jakiś potężny koszt, który chwilowo obniża zysk. EPS nurkuje, rynek wariuje, a ty musisz oddzielić hałas od trwałego uszkodzenia.
Rynek widzi niski EPS i drze się: „POŻAR!”
Kontrarianin patrzy i pyta: „Dobrze, ale gdzie jest dym?”
7. Czego EPS nie powie ci sam z siebie
EPS jest ważny. Bardzo. Ale sam w sobie nie wystarcza.
Nie powie ci:
czy zysk jest gotówkowy,
czy spółka tonie w długu,
czy buyback jest sensowny,
czy urósł dzięki księgowemu makijażowi,
czy biznes naprawdę ma moat.
Dlatego EPS trzeba czytać razem z:
FCF,
liczbą akcji diluted,
bilansem,
marżą operacyjną,
i historią alokacji kapitału.
Inaczej możesz zakochać się w jednym wskaźniku jak nastolatkowie w chodzących red flagach z ładnymi uśmiechami. Pozornie coś tam jest, ale finał bywa kosztowny.
Podsumowanie
EPS to giełdowe ciśnienie.
Rośnie zdrowo, gdy firma naprawdę zwiększa zysk albo sensownie skupuje akcje z nadwyżkowego cash flow. Rośnie niezdrowo, gdy zarząd pompuje je długiem albo zasłania nim słabnący biznes. Spada, gdy biznes przeżywa problemy albo gdy po cichu rozwadnia akcjonariuszy emisjami i SBC.
Dlatego najważniejsze pytanie nie brzmi:
„Ile wynosi EPS?”
Tylko:
„Skąd on się bierze i czy da się to utrzymać?”
Na koniec krótkie przypomnienie, że tekst ma charakter publicystyczny. Autor nie jest doradcą finansowym, fizykiem ani guru inwestycyjnym i dwie z tych trzech rzeczy to jego wina.
