
W poprzedniej części serii porównaliśmy sobie wskaźnik P/E do wzór lu na prędkość — V = s/t aby zrozumieć ile czasu zajmie odzyskanie zainwestowanych pieniędzy.
Dziś idziemy dalej. I tym razem sięgamy po pojęcie starego dobrego Newtona, który nota bene sam uległ chciwości i wdupił kupę szmalu na giełdzie.
Inercja. Bezwładność. Opór przed zmianą.
Im większa masa ciała, tym trudniej je ruszyć. Ale im trudniej je ruszyć — tym trudniej też zatrzymać, gdy już jedzie.
W pewnym uproszczeniu można przyjąć, że masą spółki jest jej wartość. Ale ta może się przejawiać na różne aspekty. Najpopularniejszy w inwestowaniu to z jednej strony kapitalizacja a z drugiej wartość księgowa). Jeśli kapitalizację i wartość księgowa podzielimy przez liczbę akcji dojdziemy do drugiego z najpopularniejszych wskaźników w analizie fundamentalnej czyli P/B - stosunek ceny akcji do wartości księgowej spółki.
Wartość księgowa to majątek spółki netto — aktywa minus zobowiązania. To, co zostałoby akcjonariuszom, gdyby spółkę dziś spółka została zlikwidowana.
Jeśli P/B = 1,0 — każdy dolar wydany na akcję ma pokrycie w jednym dolarze majątku spółki. Jeśli P/B = 0,7 — dolar majątku kupujesz za 70 centów. Jeśli P/B = 7,0 — płacisz 7 dolarów za każdego dolara majątku ujętego w bilansie. Coś tu nie gra? Niekoniecznie.
P/B najlepiej działa tam, gdzie majątek jest realny i policzalny. Gdzie masa jest mierzalna.
Banki i ubezpieczyciele. Spółki energetyczne i użyteczności. Przemysł ciężki, nieruchomości, infrastruktura.
Co je łączy? Majątek, który możesz dotknąć, zmierzyć albo wycenić przez koszt odtworzenia. Turbina wiatrowa waży kilkaset ton i ma cenę katalogową. Obligacja w portfelu banku ma wartość rynkową. Linia przesyłowa ma koszt odtworzenia. To jest “masa” w newtonowskim sensie — konkretna, policzalna, trudna do zakwestionowania.
Weźmy RWE — niemiec, energetyka odnawialna i konwencjonalna. Farmy wiatrowe, elektrownie gazowe, kable przesyłowe. Klasyczna ciężka spółka — trudno ją ruszyć, ale trudno też zatrzymać gdy jedzie.
RWE handluje dziś przy P/B poniżej 1,0. Płacisz mniej niż wynosi wartość aktywów netto. Brzmi jak okazja? Graham by to rozpoznał w pięć sekund i nazwał marginem bezpieczeństwa — kupujesz masę taniej niż ona kosztowała.
Ale — i tu ważny niuans — P/B poniżej 1 to nie automatyczny zakup. To sygnał, który każe zadać pytanie: dlaczego rynek wycenia tę spółkę poniżej jej majątku? Czasem odpowiedź brzmi “bo inwestorzy przesadzili z paniką.” Czasem “bo majątek jest tak naprawdę wart mniej niż mówi bilans.” Różnica jest kolosalna.
Przy RWE rynek mówi: ten majątek pracuje powoli (ROE ~6–7%) i nie widać szybkiego przyspieszenia. Dlatego nie ma premii. Ale sam majątek jest realny — turbiny stoją, kable wiszą, elektrownie produkują. Część może okazać się przestarzała i dlatego warta mniej niż mówią księgi.
Teraz PZU — największy ubezpieczyciel w Polsce. Masa to tutaj rezerwy, portfele obligacji, gotówka. Tak samo realna, choć inaczej niż turbina.
Kurs 64,96 zł daje P/B ~1,58x. Płacisz 58 groszy premii na każdej złotówce majątku. Drogo?
Nie — bo ROE wynosi ~20,5%. Ta masa pracuje wydajnie.
Gdzie P/B jest do niczego bo masa nie oddaje całości?
Jest kategoria spółek, dla których P/B jest prawie bezużyteczny. I nie dlatego, że coś jest z nimi nie tak — wręcz przeciwnie.
To firmy, których wartość mieszka poza bilansem:
Software i technologia — kod, algorytmy, platformy. SAP, Microsoft, Salesforce. Tworzysz produkt raz, sprzedajesz milion razy, bilans tego nie widzi.
Marki luksusowe — Hermès, LVMH. Wartość torebki to nie skóra i metal — to 200 lat reputacji i rosnącej próżności klientów. Reputacji ani próżności w bilansie nie uwzględnisz.
Farmacja i biotech — patent na lek może być wart miliardy. W bilansie: kilka milionów kosztów R&D zamortyzowanych do zera.
Agencje reklamowe i media — Aktywa to ludzie i relacje z klientami. Ludzie wychodzą wieczorem z biura i mogą już do niego nie wrócić.
Platformy internetowe — Google, Meta. Wartość to dane użytkowników i efekty sieciowe. W bilansie: serwery i budynki, czyli ułamek rzeczywistej wartości.
Wspólny mianownik: wartość niematerialna wytworzona wewnętrznie nie trafia do bilansu jako aktywo. Rachunkowość powstała w świecie fabryk i statków — nie nadąża za gospodarką opartą na wiedzy.
Do oceny takich spółek używasz omówionego już P/E, EV/EBITDA (który omówimy w kolejnych wpisach), wzrostu przychodów z chmury, marży operacyjnej. P/B możesz sobie darować.
Z drugiej strony oceniając branże, w których P/B jest adekwatne warto uzupełnić analizę o ROE. ROE (return on equity, zwrot z kapitału własnego) mówi ile zarabia każdy dolar majątku spółki.
Jeśli ROE = 20% — każdy dolar majątku generuje 20 centów zysku rocznie. Jeśli ROE = 5% — tylko 5 centów. Ten sam majątek, zupełnie inna jakość biznesu.
Dlatego ROE jest kluczem do interpretacji P/B? Weźmy dwie spółki z P/B = 1,5. jedna z ROE 20% to uczciwa premia za sprawnie pracujący majątek, druga z ROE 5% to może być przepłacanie za ciężar stojący w miejscu.
Krótko: P/B mówi ile płacisz za masę. ROE mówi czy ta masa się porusza.
